Grensoverschrijdend  gedrag  ook aanwezig in de sport

De misstanden bij de Voice of Holland die begin dit jaar naar buiten kwamen, heeft veel stof doen oplaaien en heeft daarnaast een weg gebaand voor meer openheid over dit onderwerp. Helaas gebeurt dit overal en dus ook in de (professionele) sport. AJAX en de KNGU zijn hiervan de voorbeelden en we zijn ons ervan bewust dat dit wellicht het topje van de ijsberg is.

Omdat dit onderwerp bij vele clubs urgentie heeft, zijn we in gesprek gegaan met voorzitters van sportverenigingen, grote bedrijven, politiek en bestuurskundigen om hun ervaringen en oplossingen te delen. We spreken met Daniel Klijn, Hanna Wintzen-Kernkamp, Leon van der Wilk, Samira Abbadi, Ivo Opstelten, Lonneke Roza en Lars Westhoff van de Stichting RVVB (Register voor Verenigingsbestuurders).

Deze Stichting staat voor kwalitatief hoogwaardige vrijwillige verenigingsbestuurders in Nederland. De RVVB spant zich in om verbinding te maken met alle verenigingsbestuurders en hun verenigingen in Nederland. Samen met alle verenigingen, gemeenten en sportbonden werken ze aan de sector verenigingsbestuurders die gezien mag worden en die trots is op de toegevoegde waarde voor de Nederlandse sport, cultuur, economie en voor de samenleving.

Wat is de rol van een bestuurder bij het voorkomen en aanpakken van grensoverschrijdend gedrag?

Daniel Klijn is bestuurskundige, auteur van Verenigingen Veranderen, eigenaar van Brug8 en directeur RVVB (Register voor Verenigingsbestuurders).

“Het is cruciaal dat bestuurders regelmatig de thermometer in hun verenigingen stoppen en actief vragen stellen aan mensen of ze eventueel signalen of gekke dingen ervaren rondom grensoverschrijdend gedrag zoals: Heb je ergens een slecht gevoel bij binnen onze vereniging? Je hoeft dit natuurlijk niet wekelijks te doen, maar zo aan het begin, halverwege en aan het einde van een sportseizoen is het niet gek om zelf wat onderzoek hiernaar te doen. Praat met ouders, leiders, trainers, scheidsrechters, leden etc. Je zult versteld staan welke informatie dat oplevert. Het gaat er niet om dat je de politieagent of detective uithangt, maar dat je oprecht interesse toont in dit onderwerp en echt bereid bent om te horen wat er leeft onder de mensen over dit vaak toch wel ongemakkelijke, niet fijne onderwerp. Mocht je bepaalde signalen binnenkrijgen, dan is het zaak om daar verder onderzoek naar te laten doen of eventueel al direct over te gaan op het bijvoorbeeld schorsen van iemands (vrijwilligers)werk tot meer duidelijk is.”

Ivo Opstelten, Oud burgemeester o.a. Rotterdam & oud minister van Veiligheid en Justitie en voorzitter Raad van Toezicht RVVB

“Het belangrijkste is dat de bestuurder volstrekt duidelijk is over het feit dat grensoverschrijdend gedrag onacceptabel is en dat er een zero tolerance norm zal zijn. Direct ingrijpen met harde maatregelen zoals ontslag en royement. Verder is het de taak van de bestuurder om door te vragen en in alle geledingen van de vereniging dat te doen.”  

Hanna Wintzen-Kernkamp, Hanna Wintzen-Kernkamp, Bestuurslid Tophockey THC Hurley, Docent Sport & Society Johan Cruijff Institute, Manager Operations EFDN (European Football for Development Network) & Adviesraad RVVB

 

 “Bestuurders hebben een rol aan de voorkant (voorkomen van grensoverschrijdend gedrag) en aan de achterkant (handhaven, corrigeren, ingrijpen). Voorkomen: zorg dat er een veilige omgeving is waarbij het gesprek gevoerd kan worden over “hoe gaan we met elkaar om” en een open sfeer waarin je kritiek mag hebben, ook op je trainer/coach. Dat is niet zomaar gedaan, maar het begint met beleid en hierover vertellen. Handhaven: in mijn ogen nooit alleen door het bestuur, maar door de hele club; spreek elkaar aan! Belangrijk voor bestuurders is te zorgen dat er hoor- en wederhoor plaatsvindt, mensen moeten uiteraard niet de hand boven het hoofd worden gehouden maar we moeten ook zorgvuldig blijven. Een trainer die niet aardig is geweest tegen een speler die de kantjes eraf loopt, hoeft niet op staande voet de laan uit. Hier kan eerder een gesprek gevoerd worden over positieve motivatie. Tot slot: als bestuurder krijg je echt niet alles te horen. Jij kan vinden dat je club veilig genoeg is om alles te bespreken, wellicht voelen mensen (of bepaalde groepen) dat toch niet zo. Daarom moet er een vertrouwenspersoon zijn die benaderbaar is voor iedereen, en volledig onafhankelijk.“

Samira Abbadi, Erasmus Universiteit Rotterdam, Raad van Toezicht RVVB 

“Het is belangrijk dat de bestuurder zich direct uitspreekt over de ontoelaatbaarheid van het gedrag is en daardoor een sfeer creëert die veilig genoeg is om slachtoffers het gevoel te geven dat ze hiermee naar buiten kunnen treden. En vooral niet in de doofpot stoppen of bagatelliseren om te voorkomen dat victim blaming ontstaat.” 

Lars Westhoff , Sportrecht advocaat, Raad van Toezicht RVVB 

“De bestuurder heeft vanwege zijn of haar functie de taak om een veilige sportbeoefening mogelijk te maken. Als bestuurder kun je natuurlijk niet overal bij zijn, maar je hebt wel de instrumenten om zodanige kaders op te stellen dat normen duidelijk zijn binnen de sportvereniging (normstellend) en de naleving van deze normen wordt afgedwongen (handhavend).” 

 

Dr. Lonneke Roza, Hoofd Maatschappelijke Betrokkenheid NN Group en ervaren bestuurder, Raad van Toezicht RVVB

Een bestuurder moet helderheid verschaffen in het beleid en de gewenste cultuur binnen een vereniging. Hierdoor hebben zij een belangrijke rol in het creëren van een veilige omgeving waarin ongewenst gedrag besproken en aangepakt kan worden. Het is belangrijk dat er consistentie zit in de uitvoering/het uitrollen van het beleid. Ook zou de bestuurder in dialoog met de leden bewust en actief moeten praten over de gewenste cultuur, zodat er niet alleen eigenaarschap is bij de bestuurders, maar dat de cultuur gebaseerd is op gedeelde normen en waarden binnen de verenging.

Leon van der Wilk , Voorzitter Tennisvereniging Barendrecht, betrokken bij het sportakkoord, adviesraad RVVB

De bestuurder zorgt voor een goed beleid omtrent grensoverschrijdend gedrag. Daarnaast zorgt de bestuurder ervoor dat dit beleid voldoende geborgd en bekend is. Op het moment dat er grensoverschrijdend gedrag plaatsvindt, zal het bestuur dit direct serieus oppakken. Zo wordt er met de juiste mensen en volgens het protocol gehandeld. Het is hierbij goed om ook te kijken welke communicatie er wel of niet plaatsvindt. Uiteraard is het zorgen voor vertrouwen bij de melders ook van belang.” 

Hebben verenigingsbestuurders voldoende instrumenten om grensoverschrijdend gedrag te detecteren?

 

(HR, protocollen, loketten, vertrouwenspersoon, gedragscode verwerken in een contract, vier-ogen principe etc.)

Daniel Klijn
“Je kunt eindeloos veel instrumenten hebben, maar als ze niet gebruikt of goed benut worden binnen de vereniging, dan heb je er niets aan of werken ze misschien wel averechts. Dit gaat over het gedrag van mensen en gedrag is heel moeilijk te beïnvloeden. Zie alleen al de naleving van coronamaatregelen. Je hebt deze instrumenten wel nodig, maar je hebt nog veel meer nodig. Het is niet de oplossing. Cruciaal is het creëren van een aanspreekcultuur. Vaak zien we al in een veel eerder stadium vreemd of onwenselijk gedrag bij mensen, maar zijn we niet of onvoldoende in staat om daar tijdig op aan te spreken. We zeggen wel dat Nederlanders heel direct zijn, maar directheid is heel wat anders dan mensen aanspreken op gedrag. Daar zijn we eigenlijk helemaal niet zo goed in. Ik was onlangs bij een ALV en daar vielen leden het bestuur aan over het feit dat er nog steeds mensen buiten op het terras stonden te roken. “Het bestuur was hier verantwoordelijk voor”, was min of meer het geluid. Ik vroeg toen aan de klagende leden of zij de mensen die rookten op het terras hadden aangesproken op hun gedrag, en toen werd het stil: Nee dat was een taak van het bestuur. Ik heb toen hardop het bestuur geadviseerd om roken op het terras gewoon weer toe te staan zolang er geen aanspreekcultuur zou zijn binnen de vereniging. Dit was natuurlijk even de knuppel in het hoenderhok gooien, maar eerlijk is eerlijk, dit probleem ga je niet oplossen als een vijftal bestuurders veroordeeld worden tot handhavers voor 800 leden.” 

Hanna Wintzen-Kernkamp
“Met name HR is echt lastig. Doelen afspreken met (vrijwillige) trainers en hierop ook evalueren en beoordelen zou wel helpen, maar is in de meeste verenigingen (nog) niet op orde. Bovendien zijn de meeste technische managers niet per sé goede leidinggevenden. Dus protocollen en gedragscodes zijn vaak snel gemaakt of overgenomen, maar de uitvoering (ook zoiets als een 4-ogen principe) is waar hulp op nodig is. Iets wat wel vrij ‘gemakkelijk’ uitvoerbaar is, is een vertrouwenspersoon, dit kan ook de plaatselijke huisarts zijn. Ik weet niet of de meeste clubs zich dit realiseren.”  

Ivo Opstelten
“Het is heel belangrijk om een meldpunt in te voeren en vertrouwenspersonen aan te wijzen. De toegankelijkheid naar het bestuur voor slachtoffers moet laag zijn.” 

Lonneke Roza

Er zijn natuurlijk formele instrumenten zoals protocollen, vertrouwenspersonen (intern/extern) etc die verenigingsbestuurders kunnen inzetten. Wat lastiger is om te zorgen dat er cultuur is binnen een vereniging waarin mensen aangesproken kunnen worden, liefst vroegtijdig op ongewenst gedrag. Hoe eerder mensen worden aangesproken, hoe meer er een veilige omgeving wordt gecreëerd waarin mensen elkaar durven aanspreken op wat men wel en niet prettig vindt.

 

Lars Westhoff
“Ik meen dat bestuurders voldoende instrumenten in hun gereedschapskoffer hebben. Meer instrumenten is niet de oplossing. Veel belangrijker is dat de bestuurders over voldoende middelen en dan bedoel ik handjes en geld beschikken om de instrumenten te kunnen hanteren.” 

Leon van der Wilk
Naar mijn mening hebben de bestuurders voldoende instrumenten, mits het goed is vastgelegd in de protocollen. Hierbij kun je denken aan het instellen van een vertrouwenspersoon, die ook goed zichtbaar is op de website. Wanneer er grensoverschrijdend gedrag plaatsvindt, dienen de gesprekken altijd vastgelegd te worden om een kans te geven op hoor en wederhoor.” 

 

 

Hoe kunnen bestuurders in de sport het beste omgaan met grensoverschrijdend gedrag en dit voorkomen?

Daniel Klijn
“Ik denk dat het heel belangrijk is dat bestuurders van verenigingen het gesprek over grensoverschrijdend gedrag faciliteren en voeren. Daarnaast denk ik dat het ook belangrijk is om als bestuurders onderling contact te hebben over dit lastige onderwerp. Hoe ga je als bestuurder met dit lastige complexe onderwerp om binnen de vereniging? Hoe willen we met elkaar omgaan? Hoe kunnen we met elkaar grensoverschrijdend gedrag zoveel mogelijk tegengaan? Het mooiste is als je met leden, trainers en ouders een gezamenlijk visie hierop kunt ontwikkelen, zodat het echt van de hele vereniging wordt. Het onderwerp is eigenlijk een beetje een taboe op dit moment. Door er actief en structureel een gespreksonderwerp van te maken wordt het min of meer normaal. Een aantal jaar geleden moest ik i.v.m. het creëren van een veilig sportklimaat een project doen met bureau HALT om geweld en agressie binnen clubs tegen te gaan. Clubs konden samen met bureau HALT een traject doorlopen voor het creëren van een veilige club. Het gekke was dat geen enkele club zich aangesproken voelde. Wij hebben geen gewelddadige mensen binnen onze club, werd gezegd. Het beeld en imago wat men had bij bureau HALT schrikte enorm af. Clubs wilden niet nadenken, laat staan praten over geweld in de aanwezigheid van bureau HALT. De associatie met bureau HALT zou te extreem zijn en tot vragen leiden binnen de club. Op zich niet vreemd gedacht natuurlijk, maar het geeft wel aan dat we niet snel geneigd zijn om hier openlijk en in het bijzijn van anderen, die daar verstand van hebben, over te praten.”  

Hanna Wintzen-Kernkamp
Vergeet ook vooral de uitvoer niet. Start bij jezelf en beoordeel en evalueer als bestuurslid de technisch manager hier dus ook op, en niet alleen over de prestaties op het veld. Als je niet weet hoe, vraag dan hulp.” 

Ivo Opstelten
“Ik hoop dat veel bestuurders dit kwetsbare onderwerp ter hand zullen nemen. Het is immers een randvoorwaarde om te genieten van je sport en dat dit in een veilige omgeving gebeurt. Er is dus veel te doen.” 

Samira Abbadi
“ Door zich keihard uitspreken en zichtbaar maken op alle mogelijke manieren en ook heel erg op microniveau. In het algemeen een vrouwvriendelijke omgeving creëren.” 

Lonneke Roza

Het valt of staat wat mij betreft met het continu in gesprek gaan met een diversiteit van mensen binnen een verenging; wanneer is iets grensoverschrijdend, hoe gaan we er met elkaar mee om, hoe kunnen we elkaar met respect aanspreken, maar ook: hoe geef ik mijn eigen grenzen binnen een verenging goed aan zodat ook anderen zouden kunnen weten wanneer ze grenzen overgaan. Dus hun vereniging van onbewust naar bewust en bekwaam helpen te gaan.

Lars Westhoff
“De bestuurders kunnen dit onderwerp een hogere prioriteit geven. In plaats van nieuwe plannen schrijven voor talentontwikkeling is het wellicht niet verkeerd om eerst na te gaan of de talenten bij de vereniging wel voldoende in veilige handen zijn en of deze veiligheid niet nog verder moet worden verzekerd.” 

Leon van der Wilk
“Bestuurders dienen te zorgen voor een vertrouwde omgeving waarin leden zich veilig voelen. Enerzijds door alles beleidsmatig vooraf vast te leggen in protocollen, maar anderzijds ook door accuraat en snel in te haken op signalen.” 

 

 

Mocht je het interessant vinden om een cursus, inspiratie sessie of training bij te wonen op jouw vereniging? Bekijk hier de mogelijkheden en wij helpen jullie graag om de juiste keuzes te maken.