Sport gaat over veel meer dan bewegen of winnen. Dat zegt Paul van Lange, hoogleraar aan de Vrije Universiteit Amsterdam. Volgens hem krijgt de maatschappelijke kracht van sport nog te weinig aandacht. Juist nu ligt daar een grote kans voor beleid, gemeenten en verenigingen.
Van Lange noemt een reeks opbrengsten die vaak buiten beeld blijven: minder eenzaamheid, meer sociale samenhang, het leren van nieuwe vaardigheden en ontmoetingen tussen mensen die elkaar anders nooit spreken. “In tijden van crisis telt dat extra zwaar,” zegt de hoogleraar.
Derde helft als uniek kapitaal
Volgens Van Lange schuilt een bijzonder element in de sportvereniging: mensen sporten samen, beleven winst of verlies samen en treffen elkaar daarna opnieuw in de kantine of langs het veld. Die bekende derde helft zorgt voor contact, gesprek en langdurige relaties. Hij kent die kracht ook uit eigen ervaring. Als coach van meisjesvoetbal van zijn dochter zag hij hoe ouders elkaar leerden kennen en later contact hielden. “Soms ontstaan daar banden voor het leven.”
Stabiel netwerk in veranderende tijd
Van Lange noemt sportverenigingen opvallend robuust. Waar bijvoorbeeld hobbyverenigingen krimpen, blijft sport vaak overeind. Veel mensen voelen levenslange loyaliteit richting hun sportvereniging. Dat maakt deze verenigingen tot stabiele netwerken in buurten, dorpen en steden.
Uit onderzoek blijkt dat circa 30 procent van de bevolking direct verbonden is aan een sportvereniging. Tel je bijvoorbeeld de ouders mee, dan ligt dat aandeel vermoedelijk flink hoger. “Dat is niet alleen iets van dorpen,” zegt Van Lange. “Juist ook in steden werkt sport als verbindende factor.”
Alle honderd verenigingen ontvingen een gevalideerd rapport van social handprint. Van Lange spreekt daarnaast zijn waardering uit voor de deelname van honderd verenigingen aan het landelijke impactonderzoek. Volgens hem laat dat zien hoeveel betrokkenheid en maatschappelijke verantwoordelijkheid in de sportsector leeft.
Lessen uit corona en inzetbaar bij noodsituaties
De coronaperiode liet volgens Van Lange scherp zien wat ontbrekend contact met mensen veroorzaakt. “In het begin was er nog een opleving in vriendelijkheid en verbinding, maar na verloop van tijd nam het vertrouwen tussen mensen af en verzwakte de sociale samenhang,” legt van Lange uit.
Daarom ziet hij sportverenigingen als belangrijk onderdeel van maatschappelijke weerbaarheid. Ze brengen mensen fysiek samen, zorgen voor ritme en geven ruimte aan ontmoeting. Die rol van sportverenigingen telt niet alleen in goede tijden, maar juist tijdens spanningen of crises.
Van Lange wijst daarnaast op de praktische infrastructuur van de sportsector. Denk aan sporthallen, velden, vrijwilligersnetwerken en lokale organisatiekracht. In noodsituaties kan die infrastructuur snel steun bieden, bijvoorbeeld bij opvang, distributie of buurtcoördinatie.
Bouwen? Denk ook aan sport
Nederland bouwt volop woningen. Volgens Van Lange hoort daar standaard een tweede vraag bij: waar sporten bewoners straks? Nieuwe wijken vragen niet alleen huizen en groen, maar ook velden, sportzalen en verenigingen dichtbij huis. Zonder zulke plekken mist een buurt een belangrijk sociaal anker.
Vrijwilligers verdienen steun
Tegelijk ziet Van Lange een duidelijke uitdaging: veel clubs zoeken vrijwilligers. Zonder trainers, bestuursleden, scheidsrechters en organisatoren draait geen vereniging. Extra aandacht voor vrijwillige inzet ligt daarom voor de hand.
Impact nu ook in cijfers zichtbaar
Het recente landelijke impactonderzoek naar sportverenigingen past volgens Van Lange precies in deze discussie. Daaruit volgt dat verenigingen jaarlijks circa 1,4 miljard euro kosten en naar schatting 14,1 miljard euro opleveren. Belangrijke uitkomst: niet alleen gezondheid telt mee, maar ook sociale samenhang en het tegengaan van eenzaamheid. Juist die opbrengsten krijgen vaak minder aandacht, terwijl ze voor de samenleving van grote waarde zijn.
Tijd voor bredere blik
De boodschap van Van Lange is helder: zie sport niet als bijzaak, maar als basisvoorziening. Sportverenigingen leveren gezondheid, contact, vertrouwen en veerkracht. Voor bestuurders, gemeenten en beleidsmakers ligt daar een duidelijke opdracht. “Wie investeert in sport, investeert in de samenleving.”
Luister hier een fragment bij Radio 1
